Carreg Las Y Preseli


Y cerrig a ddefnyddiwyd i godi Côr y Cewri 5,000 o flynyddoedd yn ôl oedd Cerrig Gleision y Preseli, a dim ond ym Mynyddoedd y Preseli yng Ngorllewin Cymru y maent i’w canfod.

Ni yw’r unig gwmni yn y byd sydd â thrwydded i gloddio a chyflenwi Carreg Las y Preseli ar gyfer dibenion masnachol. Dyma’r tro cyntaf am filoedd o flynyddoedd i’r cerrig unigryw a lledrithiol hyn gael eu gweld wedi’u caboli.

Nawr mae’n bosibl i chi fod yn berchen carreg arbennig o Côr y Cewri wedi’i chloddio o’r safle gwreiddiol ym Mynyddoedd y Preseli.

Rydym wedi caboli a defnyddio’r gemau newydd hyn mewn amrywiaeth o emwaith ac wedi creu “Modrwy Myrddin” a Chylch allweddi allan o Garreg Las y Preseli.

Yn y gorffennol pell, ystyrid bod cerrig yn wrthrychau hudol, yn gartrefi i ysbrydion a’r duwiau. Yn ôl chwedlau a llên werin leol Gymreig dywedir bod pwerau hudol yn perthyn i gerrig gleision y Preseli a’u bod hefyd â phwer arbennig i wella pobl. Nid yw’n syndod i’r garreg brin hon gael ei defnyddio i adeiladu un o gampweithiau megalithig mwyaf hynod y cyfnod, sydd wrth wraidd ein holl bensaernïaeth.

Daeareg Carreg Las y Preseli

Mae Dolerit y Preseli (y Garreg Las) yn graig igneaidd fetamorffig yn cynnwys Ffelsbar Plagioclas ac Awgit ac mae’n fwyn Pyrocsen (calsiwm magnesiwm alwminosilicad. Ca, Mg, FE, AI (Al,Si,206). Mae’n graig galed gyda graen canolig, yn wir mae’n galetach na gwenithfaen. Darganfuwyd arfau a wnaed o garreg las y Preseli, er enghraifft bwyelli a ddefnyddid gan ein hynafiaid i gerfio gwenithfaen.

Mae Mynyddoedd y Preseli sydd wedi’u lleoli yn Sir Benfro, yn Ne-Orllewin Cymru yn ymddangos yn chwedlau Myrddin a’r Brenin Arthur.

Mae rhannau o 'Bedair Cainc y Mabinogi, sef Chwedlau am Ieuenctid, hefyd wedi’u lleoli yn yr ardal hon, ac yn chwedl Pwyll dywedir bod y fynedfa i deyrnas danddaearol ‘Annwn’ yn yr ardal hon hefyd. Yn wir dywedir bod Pentre Ifan, y cyfeirir ato weithiau fel Croth Ceridwen, sydd hefyd wedi’i adeiladu o gerrig gleision y Preseli ac wedi’i leoli o fewn Mynyddoedd y Preseli, yn un o’r prif byrth i deyrnas y tylwyth teg.

Yn ôl yr hanes yn y chwedl dywedir bod Myrddin wedi cludo cerrig o’r fan hon i Gôr y Cewri ar gyfer adeiladu Bord Gron Camelod a’r Brenin Arthur. O blith y saith cylch sydd yng Nghôr y Cewri , mae’r pumed cylch a’r bedol fewnol wedi’u codi â ‘Cherrig Gleision’ o Fynyddoedd y Preseli. O blith y 45 Carreg Las arall yng Nghôr y Cewri, mae 9 yn dal i sefyll yn y pumed cylch a 7 yn y bedol.

Mae’r traddodiad o adeiladu cylchoedd allan o gerrig yn parhau hyd heddiw yng Nghymru gan fod Gorsedd y Beirdd yn codi cylch newydd o gerrig bob blwyddyn ar gyfer yr EisteddfodDewch i’n Siop i weld ein dewis llawn o nwyddau.

Cliciwch yma i ddarllen am hanes Côr y Cewri.


Please note we no longer have a Welsh speaker in the business.  We've kept our Welsh translation here though to ensure respect.